Kaszubski Uniwersytet Ludowy

Krótko o KUL

Kaszubski Uniwersytet Ludowy (KUL) został utworzony w 1982 roku i nawiązuje w swej działalności dydaktyczno-wychowawczej do idei "szkoły dla życia" bpa Grundtviga. W latach 1980-tych podstawowym zadaniem UL-u było szkolenie pracowników wiejskich placówek kultury z kilku pomorskich województw. Od początku istnienia podejmował on też sprawy oświaty i kultury regionu Kaszub. Bazując na współpracy ze środowiskami twórczymi, grupą niepokornych nauczycieli-regionalistów czy pracownikami naukowymi Uniwersytetu Gdańskiego, KUL realizował programy inspirujące działalność kulturalną i oświatową społeczności wiejskich.

Dzięki silnemu zakorzenieniu w regionie i ugruntowanym związkom ze społecznością Pomorza placówka nie przeżywała "chudych lat" w początkach lat 1990-tych, co było doświadczeniem znacznej części tych nielicznych internatowych UL-ów, które dotrwały do okresu transformacji początku lat 1990-tych. Kaszubski Uniwersytet Ludowy wykorzystał szansę, jaką dawały postępujące zmiany ustrojowe. Oferta programowa została dopasowana do warunków budowania samorządności lokalnej i demokracji, a jej rezonans społeczny potwierdził zasadność zaproponowanych kierunków aktywności edukacyjnej.

Symbolicznym wejściem w nową rzeczywistość edukacyjną były programy edukacji dla samorządowców realizowane w początkach lat 1990-tych Stale rozszerzane oferty w ostatniej dekadzie spowodowało konieczność poszukania nowych obiektów. Szczupłość bazy w Wieżycy stała się bowiem jednym z istotnych hamulców dalszego rozwoju ze względu na brak miejsca w salach dydaktycznych i internacie dla wszystkich chętnych. W 1995 r. udało się pozyskać XIX-wieczny pałacyk otoczony parkiem w Starbieninie k. Choczewa (na północy woj. pomorskiego), w którym po zakończeniu remontu otwarto filię Kaszubskiego Uniwersytetu Ludowego. Mieści się tam dzisiaj m.in. Ośrodek Edukacji Ekologicznej i pracownie rzemiosła artystycznego. Wśród największych wyzwań stojących współcześnie przed KUL-em wymienić należy konieczność remontu bazy dydaktycznej siedziby głównej w Wieżycy. W tym celu przygotowany został program "Wieżyca - nowe otwarcie". Obecnie trwają poszukiwania środków na jego realizację.

Fundacja

Naszą wieloletnią działalność prowadziliśmy przy współpracy bądź pod patronatem min. takich instytucji jak: Ministerstwo Edukacji Narodowej, Stowarzyszenie Polskich Uniwersytetów Ludowych, Kuratorium Oświaty i Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego.

Dbając o optymalne wykorzystanie struktury organizacyjnej KUL-u podjęliśmy decyzję o usamodzielnieniu się i przejściu na tzw. "własny rachunek". 7 października 2004 roku Kaszubski Uniwersytet Ludowy uzyskał własną osobowość prawną, kontynuując działalność jako fundacja. Dzięki temu staliśmy się organizacją elastyczną i zdolną do szybkich reakcji na potrzeby otaczającej nas rzeczywistości, co nie jest bez znaczenia w dobie wejścia i pierwszych lat funkcjonowania Polski w ramach UE.

Dzisiaj nieustannie czerpiemy z dorobku naszej ponad dwudziestoletniej działalności, a dzięki przeprowadzonym zmianom jesteśmy przygotowani na nowe wyzwania i śmiało patrzymy w przyszłość.

Rada Fundacji
Kaszubski Uniwersytet Ludowy

prof. Brunon Synak - Przewodniczący
Kazimierz Kleina - Wiceprzewodniczący
dr Tomasz Maliszewski - Sekretarz
Hubert Hoppe - Członek
Artur Jabłoński - Członek
prof. Cezary Obracht-Prondzyński - Członek

Zarząd Fundacji
Kaszubski Uniwersytet Ludowy

Marek Byczkowski - Prezes Zarządu
Irena Maciejczyk - Członek Zarządu

Aktywność edukacyjna

Główne kierunki działalności programowej Kaszubskiego Uniwersytetu Ludowego im. Józefa Wybickiego skupiają się wokół edukacji obywatelskiej, edukacji regionalnej oraz edukacji ekologicznej. Są to filary niemalże wszystkich programów oświatowo-kulturalnych placówki. Wynikają one zarówno z tradycji, jak i realnych wyzwań współczesnego świata.

Edukacja obywatelska

Edukacja obywatelska stanowi od chwili powstania uniwersytetów ludowych ich najważniejsze zadanie. Kompetencje społeczne uzyskiwane w uniwersytecie ludowym są tradycyjnie już istotnym uzupełnieniem kompetencji zawodowych, których zdobycie umożliwia oficjalny system oświaty. Przydatność tego typu instytucji wzrasta szczególnie w okresie transformacji ustrojowych, kiedy to przed społeczeństwami stają nowe wyzwania - związane z demokratyzacją życia publicznego, reformą samorządową itp., czyli potrzebami wynikającymi z budowy społeczeństwa obywatelskiego. Wiele inicjatyw - z którymi rokrocznie nasz uniwersytet ludowy występuje - świadczy, że staramy się jak najlepiej wypełnić tą tradycyjną powinność względem lokalnej i regionalnej społeczności. Od wielu lat łączą nas wspólne projekty edukacyjne z różnymi organizacjami samorządowymi Pomorza. Utrzymujemy ścisłe związki z powiatami (szczególnie kartuskim), wieloma gminami: burmistrzami oraz wójtami miast i wsi regionu - raz po raz organizując seminaria, prelekcje czy dłuższe szkolenia z zakresu szeroko rozumianej edukacji obywatelskiej. W tym zakresie realizujemy też niektóre projekty wspólnie z dyrekcjami kaszubskich szkół i parafii. W ostatnich latach KUL zajął się sprawą doskonalenia kadr dziennikarskich dla prasy lokalnej. Doświadczenia, które placówka posiadła w stymulowaniu rozwoju "czwartej władzy" na Pomorzu, są też wykorzystywane w kształceniu niezależnych dziennikarzy prasy lokalnej na Białorusi, prowadzonego wspólnie z partnerami szwedzkimi - z poparciem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów RP. W ramach propagowania edukacji obywatelskiej współpracownicy KUL-u podejmują liczne zadania dotyczące integracji całego polskiego ruchu uniwersytetów ludowych, organizują kampanie na rzecz ustanowienia w Polsce nowoczesnego prawa w zakresie oświaty dorosłych. We wszystkich tych działaniach naczelnym hasłem motywującym do pracy staje się chęć budowania rozwiniętego społeczeństwa obywatelskiego w III Rzeczypospolitej.

Drugą z najważniejszych funkcji Kaszubskiego Uniwersytetu Ludowego jest edukacja regionalna - rozumiana jako wspieranie rozwoju kultury regionalnej oraz upowszechnianie różnych form twórczości artystycznej oraz ochrony dziedzictwa kaszubskiej kultury ludowej (w tym obszarze aktywności KUL czerpie inspiracje m. in. z Rekomendacji Paryskiej UNESCO z 1989 r.). W swej pracy KUL zabiega o wskazanie potrzeby życia w zgodzie z regionem, jego tradycją, kulturą i historią. Oznacza to chęć zaszczepiania u słuchaczy chęci poznawania regionalnych wartości oraz konieczności ich poszanowania i twórczego pomnażania. Podejmowane są liczne inicjatywy w tym zakresie: plenery artystyczne i kursy dla twórców nieprofesjonalnych, koncerty, spektakle, itp. UL organizuje warsztaty dla twórców ludowych, nauczycieli i dzieci, których celem jest podtrzymanie ginących dziedzin rękodzieła i sztuki ludowej. Dzięki nim rozwijają się: hafciarstwo, rzeźba w drewnie, garncarstwo, tkactwo, plecionkarstwo oraz wyrób instrumentów muzycznych. W efekcie działań placówki udało się m.in. reaktywować tradycje kaszubskie malarstwo na szkle. Należy też wspomnieć o cyklu warsztatów z zakresu dorocznej obrzędowości oraz wigilie twórców ludowych, które od kilkunastu lat odbywają się w Wieżycy. KUL często pośredniczy w wymianie grup artystycznych pomiędzy regionem a zagranicą. W swoich działaniach edukacyjnych na rzecz regionu placówka stara się łączyć tradycję z nowoczesnością. W siedzibie głównej w Wieżycy istnieje zatem od lat unikatowa wystawa współczesnej sztuki ludowej Kaszub. Prace wielu twórców ludowych coraz liczniej eksponowane są również w filii w Starbieninie.

Trzecim filarem aktywności oświatowej KUL-u jest edukacja ekologiczna. Z jednej strony wynika to z tradycji uniwersytetów ludowych, w których zawsze podkreślano konieczność życia w zgodzie z naturą. Z drugiej zaś - placówka zlokalizowana jest w jednym z tych nielicznych regionów Polski, gdzie udało się ocalić znaczne obszary przed degradacją. Podejmowane działania nastawione są głównie na tworzenie uniwersalnego programu wiedzy o środowisku, kształtowanie postaw przyjaznych naturze oraz propagowanie idei proekologicznych. Ambicją UL-u jest wypracowanie strategii ekorozwoju Kaszub, idącej w kierunku zachowania niezwykłych walorów tej ziemi i upowszechniania zasad zrównoważonego rozwoju. W tym celu przygotowane są seminaria i konferencje, ekologiczne obrazy studyjne, Zielone Akademie, kursy rolnictwa ekologicznego itp. Ich zadaniem jest dotarcie z nowoczesną wiedzą ekologiczną do jak największej grupy zainteresowanych - młodzieży, nauczycieli, samorządowców i rolników. KUL jest też idealną bazą wypadową dla potrzeb różnych form tzw. "turystyki miękkiej" - przyjaznej naturze. W Starbieninie powołany został w 1995 r. - we współpracy z Duńczykami, Politechniką Gdańską i pomorskimi ekologami - Ośrodek Edukacji Ekologicznej. Z funduszy rządu duńskiego wyposażono go w unikalne rozwiązania techniczne: "czysty ekologicznie" system grzewczy (piec c.o. na biopaliwa - 260 kW), kolektory słoneczne do podgrzewania wody użytkowej (pow. 30 m kw.), turbinę wiatrową (moc - 250 kW), biologiczną oczyszczalnie ścieków i in. Służą celom demonstracyjnym podczas kursów. W ramach programu "Wieżyca - nowe otwarcie" istnieją również plany zaktywizowania działalności ekologicznej w siedzibie głównej KUL-u w Wieżycy. Dzięki zastosowaniu metod pracy charakterystycznych dla UL-u zajęcia mogą przyjmować otwartą formułę i nietypowe formy. Uświadamianie zagrożeń oraz inspirowanie koncepcji zrównoważonego rozwoju regionu jest jednym z najważniejszych zadań uniwersytetu.

Duże znaczenie w działaniach KUL-u mają również inne formy aktywności. Zarówno placówka w Wieżycy jak i filia w Starbieninie starają się ściśle współpracować z okoliczną ludnością. Realizowane są liczne przedsięwzięcia na rzecz środowiska lokalnego spotkania dla mieszkańców, zimowiska, półkolonie oraz zajęcia dla dzieci i młodzieży, cykliczne imprezy dla stowarzyszeń regionalnych i lokalnych organizacji samorządowych, itp. Podejmowane są też różne zadania o charakterze ogólnopolskim, takie jak próba zapoczątkowania cyklu regularnych spotkań całego ruchu uniwersytetów ludowych, coroczne konferencje tematyczne polskich UL-ów czy aktywna kampania na rzecz ustanowienia w Polsce nowoczesnego prawa regulującego funkcjonowanie placówek tego typu.

Istotną rolę w pracy uniwersytetu ludowego odgrywa współpraca z podobnymi instytucjami w innych krajach. Placówka rozwija swoje powiązania międzynarodowe. Dzięki temu przygotowano wiele projektów oświatowo-kulturalnych o charakterze wykraczającym poza granice Polski. Dzisiaj Kaszubski Uniwersytet Ludowy im. J.Wybickiego ściśle kooperuje z kilkoma organizacjami uniwersytetów ludowych i powszechnych na terenie Niemiec, podtrzymuje i rozwija swoje tradycyjne już kontakty z wieloma podmiotami edukacyjnymi w Danii i Szwecji, a także podejmuje udane próby współpracy z bliźniaczymi instytucjami i organizacjami Finlandii, Norwegii, Węgier i krajów bałtyckich. Organizowane są seminaria, podróże studyjne, wymiana oświatowo-kulturalna wykładowców i artystów itp.

Od jesieni 2001 roku KUL koordynuje działania wielonarodowego projektu "Uniwersytet Ludowy - szkoła dla życia" realizowanego w ramach programu Unii Europejskiej Socrates-Grundtvig. Jego celem jest wypracowanie nowej koncepcji działań oświatowych w społecznościach zmarginalizowanych. Wydaje się, iż ten projekt - ze względu na swoją ogólnoeuropejską rangę - otworzył nowy rozdział w historii placówki.

Baza

Dużym atutem Kaszubskiego Uniwersytetu Ludowego jest posiadana baza. Dysponujemy obecnie zapleczem dydaktyczno-internatowym w dwóch miejscach: w Wieżycy k. Szymbarka w środkowej części Szwajcarii Kaszubskiej oraz w Starbieninie k. Choczewa - na północnych Kaszubach.

Od początku swego istnienia (1982) UL wykorzystuje siedzibę w Wieżycy. Są to budynki po przedwojennej przydrożnej gospodzie zaadaptowane na cele dydaktyczne. W skład bazy wchodzą: sala wykładowa, galeria sztuki ludowej, sala telewizyjna, węzeł kuchenno-jadalny, pokoje administracji oraz część internatowa na 35 osób (w pokojach 2-, 3-osobowych). Całość położona jest w jednej z najpiękniejszych okolic Pomorza - na pokrytej lasem górze Wieżyca (329 m n.p.m.). Placówka znajduje się w odległości 50 km na zachód od aglomeracji gdańskiej i usytuowania się przy trasie Gdańsk - Kościerzyna (20 km za miejscowością Żukowo).

Od połowy lat 1990-tych działa filia w Starbieninie zlokalizowana w malowniczym dworku w stylu willi włoskiej, przy którym wybudowano pawilon noclegowy. Obiekty mieszczą salę konferencyjną na ok. 60 osób, sale seminaryjne, pracownie, kompleks kuchenno-jadalny, część mieszkalną na 65 miejsc (pokoje 2-osobowe z łazienkami) oraz kawiarnię. Całość otoczona jest terenem rekreacyjnym (ok.2,5 ha) z częściowo zachowanym starodrzewiem i sadzawkami. Filię dzieli 85 km od centrum Gdańska. Położona jest przy trasie Puck-Słupsk pomiędzy miejscowościami Żarnowiec i Choczewo (zjazd we wsi Lublewko w kierunku południowym od szosy). W pobliżu znajdują się: Jez. Choczewskie, a w pewnym oddaleniu - brzeg Bałtyku i Jez. Żarnowieckie. Lokalizacja z dala od skupisk ludzkich sprzyja aktywności kulturalno-edukacyjnej oraz wypoczynkowi naszych gości i słuchaczy.